ในวงการมายากล คำว่า Presentation = Everything ไม่ใช่คำพูดลอยๆครับ มันมีประวัติศาสตร์การเถียงกันมาเกือบ 150 ปี
เรื่องนี้มีที่มาอย่างไร? ใครเปิดประเด็น?
ไทม์ไลน์จริงๆ มาจาก 3 ช่วงใหญ่ๆ:
ยุคที่ 1: บิดาแห่งมายากลสมัยใหม่ - Jean Eugène Robert-Houdin (1805-1871)
คนแรกที่ยกระดับมายากลจากข้างถนนมาเป็นศิลปะบนเวที เขาเขียนไว้ในปี 1868 ประโยคที่ทุกคนต้องจำจนถึงวันนี้ว่า:
"A magician is an actor playing the part of a magician."
แปลว่า นักมายากลคือนักแสดงที่กำลังแสดงบทเป็นคนมีเวทมนตร์ (พ่อมด/แม่มด) ตั้งแต่นั้นมาคำว่า Acting / Presentation ก็ถูกผูกกับมายากล
ยุคที่ 2: ยุคตำราทฤษฎี - Maskelyne & Devant
ในปี 1911 John Nevil Maskelyne และ David Devant เขียนหนังสือ Our Magic: The Art in Magic, the Theory of Magic, the Practice of Magic เขาแยกมายากลออกเป็น 3 ส่วน และบอกว่า "Man is an actor, as every magician should be" คือ นักมายากลควรเป็น คือต้องเป็นนักแสดง
ยุคที่ 3: คนที่ทำให้คำว่า Showmanship กลายเป็นเรื่องจริงจัง - Dariel Fitzkee
นี่คือจุดเปลี่ยนที่สำคัญที่สุด ก่อนปี 1943 หนังสือมายากล 99% สอนแค่วิธีทำกล แต่ Dariel Fitzkee ออกหนังสือ Showmanship for Magicians (1943) เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ที่หนังสือมายากลพูดถึงการแสดงและการนำเสนออย่างจริงจัง
Fitzkee พูดประโยคสุดแรงไว้ว่า:
"Magic, as exhibited by the majority, is the indulgence in a hobby which rarely instructs, seldom amuses and almost never entertains."
มายากลที่คนส่วนใหญ่เล่น เป็นแค่งานอดิเรกที่แทบไม่เคยให้ความบันเทิงเลย
เขายังบอกว่า "You have only one thing to do in front of an audience - and that is to sell yourself... Make them like you better than your magic"
หลังจากนั้นก็มีคนสานต่อคือ Henning Nelms ในหนังสือ Magic and Showmanship: A Handbook for Conjurers (1969) ที่บอกชัดเจนว่า ต่อให้เก่ง Sleight-of-hand แค่ไหน ถ้าไม่มี Presentation ก็จะล้มเหลวในการแสดง
2. แต่ละปรมาจารย์มีความเห็นอย่างไร?
ทุกคนเห็นตรงกันว่า Trick 10% Presentation 90% แต่ให้น้ำหนักต่างกัน
- Dai Vernon - The Professor: เชื่อเรื่อง Naturalness "ต้องดูเป็นธรรมชาติที่สุด" เขาไม่สอนบทพูดสวยหรู แต่สอนให้ทุกการเคลื่อนไหวดูไม่มีพิรุธ จนคนดูเลิกจับผิดมือ
- Dariel Fitzkee: ให้สูตรสำเร็จ - คนดูอยากได้ 19 อย่าง (อยากหัวเราะ อยากตื่นเต้น อยากมีส่วนร่วม อยากรู้สึกเหนือกว่า ฯลฯ) ถ้าโชว์เราตอบโจทย์พวกนี้ได้ กลอะไรก็สนุก
- Henning Nelms: เอาหลักการละครเวทีมาใช้เต็มรูปแบบ - บอกว่ามายากลคือละครที่มีโครงสร้าง ต้องมีการควบคุมความสนใจ Attention control, Misdirection, Patter, และการใช้ผู้ช่วย
- Juan Tamariz - ปรมาจารย์สเปน: เขียน The Five Points in Magic บอกว่ามือไม่ใช่สิ่งเดียวที่หลอกคนดูได้ แต่ต้องใช้ทั้ง 5 อย่างคือ ดวงตา เสียงพูด มือ เท้า และร่างกาย ทั้งหมดต้องสร้างใยมายาให้คนดูหลงเข้าไป
- Derren Brown / Darwin Ortiz (ยุคใหม่): Derren Brown เคยขยายความคำของ Robert-Houdin ว่า "นักแสดงรู้วิธีสร้างดราม่าในทุกคำพูด ทุกการเคลื่อนไหว แต่นักมายากลโดยเฉลี่ยแทบไม่รู้ว่ามันมีอยู่จริง"
สรุปแกนกลางที่ทุกคนตรงกัน: คนดูจ่ายเงินมาดู "ประสบการณ์ (ของนักแสดง)" ไม่ได้มาดู "วิธี"
3. มีใครเห็นต่างหรือไม่?
มีครับ และเป็นประเด็นที่เถียงกันดุเดือดในฟอรั่มอย่าง The Magic Cafe มาจนถึงทุกวันนี้
กลุ่มที่ 1: The Move Monkeys / Sleight Purists
โดยเฉพาะในวงการ Close-up และ Cardistry บางคนเชื่อว่า "เทคนิคที่สมบูรณ์แบบคือ Presentation ในตัวเอง" พวกเขามองว่า Fitzkee พูดเกินจริง ถ้ากลไกของคุณลื่นไหล สวยงาม เหนือชั้น มันก็สร้างความตะลึงได้เอง ไม่ต้องมีเรื่องราว
กลุ่มที่ 2: Foolers vs Entertainers
สายแข่งขัน FISM บางคนบอกว่า ในการประกวด กรรมการให้คะแนนเทคนิค 40% Presentation 40% เพราะถ้ากลไม่แข็งแรง Presentation ดีแค่ไหนก็โดนจับได้ กลุ่มนี้ไม่ได้ปฏิเสธ Presentation แต่เถียงว่าไม่ควรด้อยค่าความสำคัญของ Method
กลุ่มที่ 3: แบบ Penn & Teller
Penn เคยพูดแนวว่า "ถ้าคุณบอกคนดูว่าคุณจะหลอกเขา แล้วคุณยังหลอกเขาได้ นั่นแหละคือ Entertain ที่แท้จริง" คือไม่ต้องสร้างตัวละครพ่อมดลึกลับก็ได้ ขอแค่ซื่อสัตย์กับคนดูและทำให้สนุก
แต่ถึงจะเห็นต่าง ไม่มีปรมาจารย์คนไหนบอกว่า Presentation ไม่สำคัญ มีแค่เถียงว่า "สำคัญ 50% หรือ 90% กันแน่"
4. ถ้าอยากมี Presentation ที่ดี ต้องทำอย่างไร? - สูตรที่ใช้ได้จริง
ผมสรุปจาก Fitzkee + Nelms + Tamariz เป็น 5 ขั้นให้ท่านเอาไปใช้ได้เลย
1. หา Character ของคุณก่อน Trick
Robert-Houdin บอกเราต้องสวมบทบาท คุณจะเป็นใคร? คนตลกเฮฮา? คนสุภาพ? คนขี้อายแต่ทำเรื่องเป็นไปไม่ได้? ถ้าไม่มี Character บทพูดจะลอย
2. ใช้หลัก Five Points ของ Tamariz
ก่อนแสดง ให้เช็คตัวเอง: ตาคุณมองที่ไหน? เสียงคุณมีพลังไหม? มือ เท้า ลำตัว สอดคล้องกับเรื่องที่เล่าไหม? อย่าปล่อยให้ร่างกายว่างเปล่า
3. เขียนสคริปต์แบบละคร 3 องก์
ตามที่ Nelms สอน
- Act 1: สร้างความสนใจและสัญญา (วันนี้จะเกิดอะไร)
- Act 2: สร้างอุปสรรค ความล้มเหลวเล็กๆ ความตลก
- Act 3: ไคลแมกซ์ที่เกินคาด ไม่ใช่แค่ "ไพ่โผล่มา" แต่คือ "ทำไมมันต้องโผล่มาตอนนี้"
4. กฎทองของ Fitzkee: ขายตัวเองก่อนขายกล
ทำให้คนดูชอบคุณก่อน เขาถึงอยากดูกลของคุณ วิธีฝึกคือ อัดวิดีโอตัวเองแล้วปิดเสียงดู ถ้าปิดเสียงแล้วยังดูน่าดู แสดงว่าร่างกายคุณสื่อสารได้แล้ว
5. ฝึกแบบ Steve Martin
Steve Martin เคยบอกว่า Showmanship for Magicians สำคัญกับเขายิ่งกว่าอื่นใดเสียอีก เขาใช้วิธีเขียนมุกทุกคำต่อคำ ซ้อมจังหวะหยุด จังหวะมองคนดู ไม่ใช่แค่ซ้อมมือ
ที่มาและผู้บุกเบิกประเด็น
แนวคิดที่ว่า "การแสดงสำคัญกว่ากลวิธี" ไม่ได้เกิดขึ้นจากใครคนใดคนหนึ่งในชั่วข้ามคืน แต่เป็นการสั่งสมจากเซียนมายากลรุ่นแล้วรุ่นเล่า แต่นักมายากลที่ถูกยกย่องว่าเป็นผู้ จุดประเด็นนี้ให้ชัดเจนที่สุด คือ Dai Vernon ผู้ได้รับการขนานนามว่า "บิดาแห่งมายากลระยะใกล้สมัยใหม่"
Dai Vernon เป็นคนแรกๆ ที่ยืนกรานว่า "ความงงงวยไม่ใช่ความมหัศจรรย์" (Confusion is not magic) คำพูดนี้ตัดพ้อต่อนักมายากลรุ่นก่อนที่มักโชว์กลวิธีอันซับซ้อนจนผู้ดูตามไม่ทัน เขาสอนว่าหน้าที่ของนักมายากลไม่ใช่การทำให้ผู้ดูงุนงงกับกระบวนการ แต่คือการทำให้พวกเขารู้สึกประหลาดใจอย่างมีความสุข ซึ่งทำได้ก็ต่อเมื่อ "การแสดง" นั้นชัดเจน มีจังหวะ และเชื่อมโยงกับผู้ชม
แนวคิดของ Dai Vernon ถูกบันทึกไว้ในหนังสือ "The Vernon Touch" ซึ่งกลายเป็นคัมภีร์ที่นักมายากลรุ่นหลังยกมาเป็นหลักในการออกแบบการแสดง
แต่ละท่านมีความเห็นอย่างไร
หลังจาก Dai Vernon นักมายากลระดับโลกแต่ละยุคก็ขยายความเห็นของตัวเองเพิ่มเติม:
1.Eugene Burger – ปรมาจารย์ด้านจิตวิทยามายากล
- ท่านเชื่อว่า "มายากลเกิดขึ้นในหัวของผู้ชม ไม่ใช่ในมือของนักมายากล"
- ให้ความสำคัญกับการเล่าเรื่อง (Storytelling) และการสร้างบริบท เช่น แทนที่จะพูดว่า "ดูสิผมทำให้เหรียญหาย" ท่านจะเปลี่ยนเป็น "คุณเคยรู้สึกไหมว่าบางสิ่งหายไปต่อหน้าต่อตา?" ทำให้ผู้ชมมีส่วนร่วมทางอารมณ์
2.Darwin Ortiz – ผู้เชี่ยวชาญด้านกลวิธีและผลกระทบทางจิตวิทยา
- ท่านเน้นว่า "ผู้ชมไม่ได้จ่ายเงินเพื่อดูกลวิธี พวกเขาจ่ายเพื่อดูปาฏิหาริย์"
- การแสดงที่ดีต้องทำให้ผู้ชมลืมไปเลยว่ามี "กลวิธี" อยู่เบื้องหลัง โดยใช้ภาษากาย น้ำเสียง และจังหวะการพูดดึงความสนใจให้ไปอยู่ที่ "เรื่องราวของปาฏิหาริย์" แทน
3.Jeff McBride – ปรมาจารย์ด้านมายากลบนเวที
- ท่านมองว่ามายากลคือ "ศิลปะการแสดงแบบองค์รวม" ที่ต้องผสานการเต้น การแสดงออกทางสีหน้า การใช้เครื่องแต่งกาย แสง สี เสียง เข้าด้วยกัน
- เปรียบเสมือนการแสดงละครเวทีที่ตัวนักมายากลคือตัวเอก กลวิธีเป็นเพียงอุปกรณ์ประกอบฉาก
4.René Lavand – นักมายากลแขนเดียวระดับตำนาน
- ท่านพิสูจน์ให้โลกเห็นว่าแม้มีข้อจำกัดทางกายภาพ แต่ถ้าการแสดงทรงพลัง ผู้ชมก็ยังตะลึง
- ท่านจะแสดงอย่างช้าๆ จงใจให้ผู้ชม "เห็น" ทุกการเคลื่อนไหว แล้วสร้างปาฏิหาริย์จากสิ่งที่ดูเหมือนไม่มีอะไรซ่อนเร้น – นี่คือการแสดงที่ใช้จังหวะและสมาธิหล่อหลอมความมหัศจรรย์
มีใครเห็นต่างหรือไม่
แม้ปัจจุบันแทบทุกสำนักจะยอมรับว่าการแสดงสำคัญกว่ากลวิธี แต่ก็ยังมี กลุ่มที่เน้น "ความบริสุทธิ์ของกลวิธี" อยู่บ้าง เช่น:
- นักมายากลแนว "กลวิธีล้วนๆ" (Pure Sleight-of-Hand School) เช่น ผู้ที่เน้นไพ่เปลี่ยนหน้า หรือ Cups and Balls แบบดั้งเดิม จะมองว่าการแสดงที่ "เว่อร์" หรือ "เล่าเรื่องมากเกินไป" อาจทำให้ความมหัศจรรย์ของกลวิธีเจือจางลง
- พวกเขาเชื่อว่าถ้ากลวิธีดีพอและทำได้เนียนมาก ก็ไม่จำเป็นต้องเสริมการแสดงเยอะ เพราะผู้ชมจะประทับใจในความ "มหัศจรรย์" จากความสามารถล้วนๆ
แต่ก็ต้องยอมรับว่า กลุ่มนี้เป็นเสียงข้างน้อยในยุคปัจจุบัน เพราะแม้แต่นักมายากลที่เก่งกลวิธีที่สุด ก็ยังต้องปรับการแสดงให้เข้ากับรสนิยมผู้ชมยุคใหม่
หากต้องการเป็นผู้ที่มี Presentation ที่ดี ต้องทำอย่างไร (แก้ไข)
จากคำแนะนำของเซียนทั้งหลาย ผมขอสรุปเป็นขั้นตอนที่ลงมือทำได้จริง
ขั้นตอน
สิ่งที่ต้องทำ
ตัวอย่าง
1. เปลี่ยนมุมมอง
คิดว่าตัวเองคือ "นักเล่าเรื่อง" ไม่ใช่ "คนโชว์กล"
แทนที่จะพูดว่า "ดูนะครับผมจะทำให้การ์ดหาย" ให้พูดว่า "ผมจะพาคุณไปพบกับช่วงเวลาที่การ์ดใบหนึ่งตัดสินใจหายไปเอง"
2. รู้จักผู้ชม
ปรับการแสดงตามกลุ่มผู้ชม (เด็ก ผู้ใหญ่ ครอบครัว ฯลฯ)
ถ้าแสดงให้เด็กดู ใช้สีสันและอารมณ์ขัน ถ้าให้ผู้ใหญ่ดู ใช้ความลึกซึ้งหรืออารมณ์ร่วม
3. ฝึกภาษากายและสายตา
ยืนตัวตรง มือไม่พกพา สบตาผู้ชมเป็นระยะ
ฝึกหน้ากระจกหรืออัดวิดีโอตัวเอง แล้วสังเกตว่าท่าไหนดูมั่นใจ ท่าไหนดูประหม่า
4. สร้าง "จุดพีค" (Climax)
ทุกการแสดงต้องมีช่วงเวลาที่ผู้ชมต้องอ้าปากค้าง
เช่น ทำให้การ์ดเปลี่ยนสีต่อหน้า หรือทำให้แหวนกลับมาที่นิ้วในวินาทีสุดท้าย
5. เพิ่มเอกลักษณ์ตัวเอง
ใส่บุคลิกหรือเรื่องราวของตัวเองลงไป
ถ้าคุณเป็นคนขี้เล่น ก็เล่นมุกเยอะๆ ถ้าคุณเป็นคนสุขุม ก็ใช้ท่าทางนุ่มนวลและจริงจัง
6. ฝึกซ้อมทั้งกลวิธีและการแสดง
อย่าฝึกแค่การ์ดหรือเหรียญ ต้องฝึกพูดและเดินไปพร้อมกันด้วย
ฝึกพูดบทตามจังหวะที่เล่นกล จนสามารถเล่นโดยไม่ต้องคิดทั้งบทและกลมือ
7. อัดวิดีโอและขอฟีดแบ็ก
ดูตัวเองย้อนหลัง แล้วถามเพื่อนหรืออาจารย์ว่าจุดไหนน่าเบื่อหรือไม่ชัด
เปลี่ยนหรือตัดทอนส่วนที่ผู้ชมดูแล้วงงหรือไม่สนใจ
สุดท้ายนี้ ขอฝากคำคมของ Dai Vernon อีกครั้งว่า:
"ความมหัศจรรย์ไม่ใช่สิ่งที่คุณทำ แต่คือสิ่งที่ผู้ชมรู้สึก"
เพราะฉะนั้น การแสดงที่ดีไม่ใช่การโชว์ว่าคุณเก่งแค่ไหน แต่คือการทำให้ผู้ชมรู้สึกว่าพวกเขาได้เห็น สิ่งที่เป็นไปไม่ได้ เกิดขึ้นจริงต่อหน้าต่อตา – และนั่นคือหัวใจของมายากล
***************************
ขอบคุณ ข้อมูล จาก
- Showmanship for Magicians - Fitzkee
- Strong Magic – Darwin Ortiz
- Magic Magazine
- Google / AI
อ่านบทความเพิ่มเติมได้ที่ www.dokjik.com
